SPT Deneyi Nedir? Standart Penetrasyon Deneyi Rehberi
SPT (Standart Penetrasyon Deneyi), sondaj sırasında zeminin darbe direncini ölçen ve taşıma kapasitesi, sıvılaşma analizi ile ilişkili temel saha deneyidir.
SPT Deneyi Nedir?
SPT (Standard Penetration Test / Standart Penetrasyon Deneyi), zemin etüdünde en yaygın saha deneyidir. Sondaj kuyusunda standart boyutlu örnekleyici (split-spoon) 63.5 kg tokmağın 76 cm yükseklikten serbest düşmesiyle her 15 cm'de bir darbe sayısı kaydedilir. İkinci ve üçüncü 15 cm'deki darbe sayıları toplamı SPT N değerini verir.
SPT Deneyi Nasıl Yapılır?
SPT deneyi sondajın belirli derinliklerinde (genelde 1.5 m aralık) tekrarlanır. Adımlar:
- Sondaj kuyusu istenen derinliğe kadar açılır.
- Split-spoon örnekleyici teleskopla kuyu tabanına indirilir.
- 63.5 kg tokmak 76 cm yükseklikten örnekleyici üstündeki örse serbest düşürülür.
- Her 15 cm ilerlemede darbe sayısı kaydedilir (toplam 45 cm).
- İlk 15 cm darbe sayısı "oturtma" sayılır, dikkate alınmaz.
- İkinci + üçüncü 15 cm darbe sayıları toplanır: N = N2 + N3.
- Örnekleyici yukarı alınır, zemin numunesi laboratuvar için ziplokla etiketlenir.
N Değeri Ne Anlama Gelir?
N değeri zeminin göreceli sıkılığının ölçüsüdür. Kum ve kil için ayrı ayrı yorumlanır:
| SPT N | Kumda Sıkılık | Kilde Kıvam |
|---|---|---|
| 0–4 | Çok gevşek | Çok yumuşak |
| 4–10 | Gevşek | Yumuşak |
| 10–30 | Orta sıkı | Orta katı |
| 30–50 | Sıkı | Katı |
| > 50 | Çok sıkı | Çok katı / kaya |
N değeri taşıma kapasitesi, sıvılaşma riski, oturma ve temel derinliği hesaplarında doğrudan kullanılır.
N Değerinde Düzeltmeler
Ham N değeri, ham şekilde kullanılmaz. Standart mühendislik pratiğinde şu düzeltmeler uygulanır:
- Örtü basıncı düzeltmesi (CN) — derinliğe göre basıncın etkisi
- Enerji oranı düzeltmesi (CE) — tokmak verimliliği (ERm/60%)
- Borulama düzeltmesi (CB) — sondaj boru çapı
- Örnekleyici düzeltmesi (CS)
- Uzunluk düzeltmesi (CR) — örnekleyici rod uzunluğu
Düzeltilmiş değer (N1)60 olarak yazılır ve sıvılaşma analizinde kullanılır.
Sık Sorulan Sorular
Her sondaj kuyusunda SPT yapılır mı?
Standart zemin etüdünde evet, 1.5 metre aralıklarla SPT yapılır. Çok yumuşak kil veya suya doygun kum gibi özel zeminlerde ek deneyler (tüp numune, Vane) tercih edilebilir.
SPT refü (>50 darbe) ne demek?
30 cm içinde 50 darbeden fazla gerektiğinde deney sonlandırılır ve "refü" kaydedilir. Zeminin çok sıkı veya kaya yakın olduğunu gösterir.
İlgili Hizmetler
Devam Eden Okuma
Projenize özel zemin etüdü teklifi alın
1.047 projelik saha deneyimimizle, projenize özel kapsam ve fiyatlandırma için iletişime geçin.